Chuyển tới nội dung chính

Xử Lý Phế Liệu & Sản Phẩm Phụ (Scrap & By-products)

Sứ Mệnh Của Bài Học

Trong ngành chế biến đồ uống, khi ép chanh tươi lấy nước cốt sản xuất nước chanh bán thành phẩm (BTP-LEMON-JUICE), bạn sẽ dư ra một lượng lớn vỏ chanh và bã chanh (PE-BACHANH). Bã chanh này có thể đem bán làm phân bón hữu cơ hoặc thức ăn chăn nuôi để thu hồi chi phí.

Nếu kế toán không biết cách hạch toán khoản thu hồi phế liệu này để giảm giá thành sản xuất, doanh nghiệp sẽ tính sai giá vốn thành phẩm và mất đi lợi thế cạnh tranh về giá bán. Bài học này hướng dẫn cấu hình xử lý Phế liệu và Sản phẩm phụ trên ERPNext theo đúng chuẩn kế toán VAS để tối ưu hóa giá thành sản phẩm.

1. Phân Biệt Phế Liệu (Scrap) và Sản Phẩm Phụ (By-product)​

Trong nhà máy Bình Dương của Vicore F&B, kết thúc quy trình sản xuất nước chanh sẽ phát sinh hai nhóm vật tư cần xử lý ngoài thành phẩm chính:

Phế Liệu (Scrap Items)​

Là những phế phẩm phát sinh bất ngờ hoặc rác thải không có giá trị kinh tế thương mại đáng kể, hoặc không thể định giá cố định.

  • Ví dụ: Chai nhựa bị móp méo, rách nhãn mác trong quá trình chiết rót đóng nắp tại trạm TSCD-LINE-01.
  • Giá trị sổ sách: Thường bằng 0 VND.
  • Mục đích quản lý: Nhập kho phế phẩm để kiểm soát tỷ lệ lỗi hỏng của dây chuyền, phục vụ báo cáo hao hụt sản xuất và lên phương án thanh lý nhựa tái chế.

Sản Phẩm Phụ / Phế Liệu Thu Hồi (By-products / Recovered Scrap)​

Là các sản phẩm phụ phát sinh mang tính tất yếu từ quy trình công nghệ và có giá trị thương mại, có thể định giá để bán thanh lý hoặc tái sử dụng.

  • Ví dụ: Bã chanh và vỏ chanh (PE-BACHANH) thu hồi sau công đoạn ép trích ly chanh tươi tại bồn khuấy trộn.
  • Giá trị sổ sách: Được kế toán định giá dựa trên giá bán ước tính trên thị trường (ví dụ: 2.000 VND / kg).
  • Mục đích quản lý: Nhập kho để bán cho các đơn vị thu mua phân bón hữu cơ, số tiền thu được dùng để giảm trừ trực tiếp vào chi phí sản xuất dở dang của mẻ nước chanh.

2. Cấu Hình Thu Hồi Phế Liệu Trên BOM​

Để ERPNext tự động ghi nhận phế liệu khi hoàn thành lệnh sản xuất, bạn cấu hình ngay trong định mức kỹ thuật BOM:

  1. Mở BOM của Nước chanh bán thành phẩm (BTP-LEMON-JUICE).
  2. Cuộn xuống mục Scrap & By-products (Phế liệu & Sản phẩm phụ):
    • Item: Chọn mã phế liệu thu hồi PE-BACHANH.
    • Quantity: Nhập lượng phế liệu thu hồi định mức (ví dụ: Ép 100 kg chanh quả tươi thu hồi 50 kg bã chanh ➔ Định mức thu hồi là 0.5 kg bã chanh trên mỗi kg chanh quả).
    • Valuation Rate: Nhập đơn giá ước tính thu hồi (ví dụ: 2.000 VND / kg).
    • Scrap Warehouse: Chọn kho nhận phế liệu mặc định (ví dụ: Kho phế liệu WH-PHELIEU-BD).

3. Quy Trình Trừ Lùi Giá Thành Kế Toán Theo Chuẩn VAS​

Theo Thông tư 200/2014/TT-BTC và Thông tư 133/2016/TT-BTC, giá trị phế liệu thu hồi từ sản xuất được ghi giảm trực tiếp vào chi phí sản xuất dở dang trong kỳ để tính giá thành thực tế của sản phẩm chính.

Khi phân xưởng sản xuất hoàn tất mẻ nước chanh và Kế toán duyệt phiếu Stock Entry loại Manufacture (hoặc phiếu Work Order kết thúc):

Bối cảnh số liệu:​

  • Tổng chi phí nguyên liệu Chanh quả tươi (NVL-CHANHQUAT) xuất kho: 2.000.000 VND (100 kg x 20.000 VND/kg).
  • Lượng phế liệu bã chanh thu hồi định mức: 50 kg.
  • Giá trị phế liệu thu hồi: 50 kg x 2.000 VND/kg = 100.000 VND.

Bút toán định khoản tự động trên ERPNext:​

  • Nợ TK 152 - Nguyên liệu, vật liệu (Mã phế liệu PE-BACHANH nhập kho): 100.000 VND
  • Nợ TK 154 - Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang (Nhập kho bán thành phẩm BTP-LEMON-JUICE): 1.900.000 VND (Giá vốn thực tế của sản phẩm chính sau khi đã trừ giá trị phế liệu thu hồi)
  • Có TK 154 - Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang (Kết chuyển tổng chi phí nguyên liệu): 2.000.000 VND

(Nếu doanh nghiệp áp dụng Thông tư 200, cuối kỳ kế toán kết chuyển chi phí NVL trực tiếp từ TK 621 sang TK 154, sau đó thực hiện ghi nhận phế liệu thu hồi Nợ TK 152 / Có TK 154 tương tự như trên).

Tác động kinh tế đối với Vicore F&B:​

Nhờ việc khấu trừ tự động giá trị phế liệu bã chanh thu hồi, giá thành sản xuất thực tế của mỗi lít nước chanh bán thành phẩm giảm từ 44.444 VND/lít xuống còn 42.222 VND/lít (giảm 5%). Điều này giúp phòng Kinh doanh có biên lợi nhuận tốt hơn khi định giá bán ra thị trường, đồng thời đảm bảo tồn kho phế liệu được quản lý minh bạch, tránh thất thoát tài sản của doanh nghiệp.